Ad


داریوش مهرجویی: ارزشش را داشت با سانسور کنار بیایم تا «لامینور» اکران شود

تریبون هنر: داریوش مهرجویی بعد از سپری کردن یک سری حواشی، موفق شد آخرین فیلمش به اسم «لامینور» را اکران کند. فیلمی درباره علاقه یک دختر جوان به موسیقی که باعث می شود در تقابل با خانواده و جامعه قرار بگیرد. لامینور قرار بود در نوروز ۱۴۰۱ اکران شود اما به دلیل پاره ای مشکلات اکرانش به تعویق افتاد و سرانجام در اکران عید فطر روی ضرده سینماها رفت.

در ادامه تازه ترین گفتگوی داریوش مهرجویی را می توانید بخوانید.

 

*شاید بهتر باشد گفت‌وگو را – نظر به خاستگاه فلسفی شما- از نسبت فلسفه و موسیقی آغاز کنیم؛ شما هم تحصیلکرده فلسفه هستید و هم موسیقی در آثارتان موضوعیت داشته. قبل از آنکه به کارکرد فلسفی موسیقی در فیلم‌های شما برسیم، می‌خواهم از نسبت خود شما و موسیقی بپرسم. آیا شما موسیقی را به سبب برخورداری از آنچه «زبان جهانی» می‌خوانند، خالص‌ترین هنرها می‌دانید؟

من فکر می‌کنم موسیقی روح و روان آدم را تلطیف می‌کند؛ ضمن اینکه به سابقه و کارکرد تاریخی این هنر هم نظر داشتم و برایم همیشه مساله بوده. موسیقی هنری است که سابقه‌اش به سرآغاز و بدو پیدایش خلقت برمی‌گردد و از ابتدا همواره با بشر بوده و هنوز هم هست. انسان و موسیقی جدایی‌ناپذیرند. نگاهی به ادیان و مذاهب مختلف به ما می‌گوید که موسیقی همواره نقش بسیار مهمی در همه آنها داشته است.

 

* نگاهی به کارنامه هنری شما نشان می‌دهد موسیقی در فیلم‌های‌ شما نقشی فراتر از عنصری تزیینی داشته و مبالغه نیست که اگر آن را در متن آثار شما در حکم ضامن بقای فرهنگ و ارتقای مفاهیم انسانی قرائت کنیم. این کارکرد چقدر به صورت ناخودآگاه در فیلم‌‌های‌تان جاری می‌شود و تا چه اندازه خودآگاهانه به نقش ارتقادهنده موسیقی در ساحت فرهنگ باور دارید؟

از نظر من کارکرد موسیقی، چیزی غیر از کمک به بقای فرهنگ و ارتقای اصالت انسانی نیست. موسیقی همه جا در جریان است. به هر جایی که نگاه می‌کنی، رد و نشانی از این هنر می‌بینی. نمونه‌اش مذاهب. همان‌طورکه گفتم، نقش موسیقی در مذاهب، نقش بسیار مهمی است. شما به موسیقی قرون وسطی نگاه کنید؛ ببینید چه قطعات زیبایی از آن دوره هست و منتشر می‌شود! نواهای چند‌صدایی که وقتی خوانده می‌شود، آدم را سر شوق می‌آورد و با وجود فاصله زمانی میان تولید آن با زمانی که ما در آن هستیم، سبب لذت بی‌واسطه شنیداری می‌شود. به نظر من موسیقی یک المان انسانی بسیار مهم است که بشریت بسیار از آن بهره برده و انسان با آن مواجهات بسیار زیادی دارد؛ ولی نمی‌دانم در کشور ما چرا محدودیت‌های زیادی برای این هنر مهم وجود دارد و گاهی حتی ممنوعیت‌‌هایی که نمی‌توان هیچ دلیلی برای آن متصور بود.

 

*جدای از اینکه امروز علم هم به موسیقی نگاه درمانی دارد و به بهره‌مندی از نقش و تاثیر آن بر سلامت روح و روان افراد توصیه می‌کند.

موسیقی عالی‌ترین هنر انسانی است. من بسیار به موسیقی اهمیت می‌دهم و واقعا احساس می‌کنم این هنر بهترین و ناب‌ترین وسیله برای پالایش روح انسان است. حتی در کلیساها موسیقی نواخته می‌شود. به چند صدایی‌های لطیف یک گروه کر دقت کنید. چقدر زیباست وقتی هارمونیزه و ارایه می‌شود و روح آدمی را تازه می‌کند. مختص گروه و فرقه و تیره خاصی از انسان‌ها هم نیست؛ هم بودایی‌ها موسیقی دارند، هم هندوها، هم دیگران و هم البته اسلام. موسیقی، المان تلطیف‌‌کننده روح است. جالب است که در روضه‌خوانی‌ها از موسیقی استفاده می‌شود و نوحه‌خوان‌ها با صدا و موسیقی مرثیه‌سرایی می‌کنند. از ضرباهنگ و نت استفاده می‌شود. به نظر من این تناقض وحشتناکی است که در کشور ما از یک طرف روضه‌خوان‌ها از موسیقی بهره می‌برند، از طرف دیگر مردم از بخش مهمی از آنچه وجود دارد و تولید می‌شود یا می‌تواند تولید بشود، محروم می‌شوند. آخر چرا؟

 

*برسیم به کارکرد هستی‌شناسانه موسیقی در دستگاه فکری شما. شما خاستگاهی فلسفی دارید و دانش‌آموخته این رشته‌اید. به نظر خودتان آیا می‌توان از نسبت هستی‌شناسانه آقای داریوش مهرجویی در مقام سینماگر مولف با موسیقی قرائتی شوپنهاوری داشت از این عبارت که تمام هنرها می‌روند تا روزی به موسیقی برسند؟ به هنری که زبان مشترک همه فرهنگ‌هاست؟

به نکته مهمی اشاره کردید. من اساسا هنر را از موسیقی شروع کردم و در مقطعی دلم می‌خواست موسیقیدان بشوم. اصلا از خواسته‌های اولیه من بود که در رشته موسیقی فعالیت داشته باشم.

 

*خب روایت خودتان از اینکه به موسیقی به شکل حرفه‌ای و تخصصی نپرداختید و سراغ سینما رفتید، چیست؟

داریوش مهرجویی: دلیلش این بود که آن زمان به نظرم آمد برای شروع دیر است، چون می‌دیدم موتسارت از ۶ سالگی و بتهوون از ۱۷ سالگی موسیقی را آغاز کرده بودند و وقتی به سن خودم در آن مقطع نگاه کردم، احساس کردم برای من دیر است. از طرف دیگر شیفته سینما هم بودم؛ حتی بیشتر. بنابراین تصمیم گرفتم موسیقی در فیلم‌هایم جریان و موضوعیت ویژه داشته باشد.

 

* محدودیت‌های موسیقی در ایران زمانی سوال‌برانگیزتر می‌شود که می‌بینیم اگر در گذشته، جامعه سنتی ایران پذیرای موسیقی نبود و آن را به غلط به چوب مطربی می‌راند و هنرمندان زیادی از این وضعیت رنج می‌بردند، در جوامع مدرن امروزی فضا برای کارکردن کمی بازتر شده.

داریوش مهرجویی: به خدا من هم نمی‌دانم چرا جلوی این هنر در کشور ما گرفته می‌شود! نمی‌دانم چرا این‌همه با آن مخالفت می‌کنند. در حالی که عقل و منطق می‌گوید که موسیقی باید در زندگی ما جریان داشته باشد.

 

*پرداختن به این محدودیت در فیلم‌های اخیرتان نمود بیشتری پیدا کرده. این نشان از نگرانی و دغدغه جدی و مصرانه شما در این زمینه دارد و اینکه به راحتی از کنار این موضوع رد نمی‌شوید.

داریوش مهرجویی: موسیقی از همان ابتدای فعالیتم در سینما در فیلم‌هایم جریان داشته. از فیلم «گاو» بگیر تا «اجاره‌نشین‌ها» و… ببینید شخصیت‌های فیلم‌هایم چقدر زیبا ساز می‌زنند. خودم اهل موسیقی هستم و گفتم که موسیقی را بسیار دوست دارم و با آدم‌هایی که جلوی این هنر را می‌گیرند، مخالفم.

 

*در فیلم «لامینور» مساله جبر اجتماعی ناظر بر روابط درون یک خانواده است. در این فیلم ما با مساله «سلطه‌گری» روبه‌رو هستیم. از یک طرف عنصر سلطه‌گر را داریم که در اینجا پدر است و از سوی دیگر عنصر تحت‌سلطه را که تلاش می‌کند در برابر قدرت پدر مقاومت کند. انگار امر سیاسی بین این دو نفر جاری شده تا فیلم در این کشاکش به حقوق حقه شهروند ایرانی نور بتاباند. در تقابل پدر و فرزند عنصر سومی هم وارد فیلم می‌شود؛ پدربزرگی که طبعا متعلق به نسل گذشته است اما مانند پدرشوهر فیلم «لیلا» نقش ناجی فهیم و تعقل‌گرایی را ایفا می‌کند که عمیقا به «عوض شدن» زمانه قائل است. آیا آقای مهرجویی ناجی بحران فیلمش را در میان نسل گذشته جست‌وجو می‌کند؟

داریوش مهرجویی: پدربزرگ عامل مهم این فیلم است؛ کسی است که برای موسیقی حتی از پسرش هم می‌گذرد. پسر او با بازی سیامک انصاری که با موسیقی مخالف است، نمادی از رفتارهای جزمی ما با فرهنگ و خصوصا موسیقی است. این نوع برخورد را در موسیقی بسیار می‌بینیم و بسیار شایع است. هنری که در سده اخیر در ایران تحولات و پیشرفت‌های زیادی را به خود دیده. شما نگاه کنید که امروز موسیقی ایران به کجا رسیده! افرادی همچون وزیری چه تحولات عظیمی در موسیقی ایرانی به وجود آوردند و چه گام‌های رو به جلویی در این حیطه برداشتند. به نظر من موسیقی ایرانی محشر است اما پدربزرگ در این فیلم از نسل قدیم است و آدمی است که عاشق موسیقی است. خودش آواز می‌خواند. در واقع خواستم در این اختلاف نسلی، عقاید را نشان بدهم که چه تفاوت‌های دیدگاهی فاحشی بین آنها وجود دارد.

 

* به نظر شما این نگاه بسته که تا این اندازه موسیقی را خصوصا برای دختران محدود می‌کند‌ چرا اصلاح نمی‌شود؟

متاسفانه باید گفت بعضی خانواده‌ها هم گرفتار این قضیه و این نگاه بسته هستند و به دختران‌شان اجازه نمی‌دهند موسیقی کار کنند. آدم‌هایی را می‌شناسم که وقتی صدای ساز بلند می‌شود، کلافه می‌شوند. در حالی که خودشان روضه می‌خوانند یا روضه گوش می‌دهند که در آن از موسیقی استفاده شده است. پدر در این فیلم دشمن دخترش نیست اما چون برادرش نوازنده سنتور بود و از محدودیت‌ها دچار مرگ شد، نمی‌خواست دخترش هم به این روز گرفتار شود.

 

*فیلمنامه برای دریافت پروانه ساخت با سانسور روبه‌رو شد؟

بله، فیلمنامه دچار سانسورهای زیادی شد و تحت فشار بودم اما ارزش این را داشت که با سانسورها کنار بیایم تا این فیلم در جامعه‌ای که در آن حتی زنان حق رفتن به استادیوم و تماشای بازی فوتبال را هم ندارند و در زمینه موسیقی بسیار شدید سانسور می‌شوند، ساخته شود تا صدای‌شان را به گوش جامعه برسانم.

 

*فیلم «لامینور» به لحاظ نوع کار با دوربین بر همان موتیف‌ها و برداشت‌های فیلم‌های قدیمی شما مثل «لیلا» و «سارا» استوار است. این شباهت عمدی است؟

من معتقدم «سنتوری» بهترین فیلم من است که جعفری جلوه در زمان اکران الکی جلوی آن را گرفت. انگار رسالتش فقط این بود که جلوی فیلم «سنتوری» را بگیرد. من در «سنتوری» موسیقی را ستایش کردم و پرورش دادم. حتی وزیر وقت هم فیلم «سنتوری» را ندیده بود. انگار جعفری جلوه با من لج بود. فیلم «سنتوری» در ستایش موسیقی است اما «لامینور» فیلمی درباره موسیقی است و این هنر در سراسر فیلم جریان دارد. آن بخش از فیلم که زن چاقو در دست گرفته معنای بسیار خاصی دارد؛ یعنی می‌خواهد از ممانعت‌ها در قبال موسیقی جلوگیری کند.

 

*گویی با وحیده محمدی‌فر به اشتراک فکری زیادی رسیدید که فیلمنامه‌های اخیر با هم نگارش می‌شود؟

وحیده خیلی انسان ماه و درجه یکی است. همسر عزیز من شاعر است. دیالوگ‌های فیلم را هم او نوشته است. بسیاری از نکات برگرفته از ذهن اوست. بله از این همکاری بسیار لذت می‌برم و عاشقش هستم و امیدوارم این عشق پایدار باشد.

 

*جناب مهرجویی جمله‌ تامل‌برانگیزی در فیلم‌تان دارید مبنی بر اینکه نسل جدید و پیشِ رو عجیب هستند. واقعا چرا فهم آنها بسیار سخت است و چرا -به بیان شما- اینقدر عجیبند؟

من معتقدم نسل جدید از این تعصبات و گرفتاری‌ها فرا می‌گذرد. آنها جانورهایی هستند که از قضا بسیار روشنفکر و متوجه هستند. جلوی این نسل را نمی‌توانند بگیرند. آنها می‌روند جلو و کاری هم از دست‌ کسی برنمی‌آید که بخواهد جلوی پیشروی آنها را بگیرد. من معتقدم نسل جدید و پیشِ رو در فرهنگ ما گشایش ایجاد می‌کنند. امیدمان به آنهاست.

 

 

 

در صفحه اینستاگرام تریبون هنر با ما همراه باشید

تاریخ انتشار :۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱

برچسب‌ها:,
مطالب مرتبط



شما هم یک دیدگاه ارسال کنید
 

نام




یادداشت آرشیو

  • سریال تهران فصل دوم

    تریبون هنر: پخش فصل دوم سریال «تهران» آغاز شده. سریالی جاسوسی که ساخت اسرائیل است و تلاش های فراوانی شده تا به عنوان سریالی مهم مورد توجه قرار بگیرد اما از ابتدای پخش فصل اول خود با انتقادهای گسترده ای روبرو شده است.   رزیم صهیونیستی درباره سریال تهران عنوان […]

  • فرهاد قائمیان پرویز پرستویی

    تریبون هنر:‌ فرهاد قائمیان، بازیگر برجسته و مطرح سینما و تلویزیون، یادداشتی را درباره پرویز پرستویی و حواشی پیش آمده در امریکا منتشر کرد. فرهاد قائمیان درباره پرویز پرستویی نوشته است: در تاریخ سینمای ایران، انگشت شمارند بازیگرانی که بیش از یک دهه، محبوب، با افتخار و معتبر بوده‌اند. بسیار […]

  • احسان کرمی پرویز پرستویی

    تریبون هنر: احسان کرمی، بازیگر برجسته تئاتر و سینما و تلویزیون که این روزها برای اجرای نمایش پازل در امریکا به سر می برد یادداشتی را درباره پرویز پرستویی و حواشی اخیر منتشر کرد. او در سالن نمایش فیلم «هزار و یک روز» با حضور پرویز پرستویی نیز به عنوان […]

  • تریبون هنر: بچه در برنامه مهمونی یکی از محبوب ترین شخصیت های این روزهاست. با شروع پخش برنامه مهمونی با اجرای ایرج طهماسب، این عروسک محبوبیت زیادی پیدا کرده و فضای مجازی از ویدئوهای او پر شده است. بچه، شیرین زبان است و کمی بی ادب. باهوش است و حرفش […]

  • بهترین سریال های خارجی

    تریبون هنر _ بابک صحرایی: بهترین سریال های خارجی در حدودا ۱۰ سال اخیر، در ژانرهای مختلفی قرار دارند. در این یادداشت به سریال های خوب و موفقی اشاره کرده ام که در ایران کمتر دیده شده اند. سریال هایی که در اروپا و امریکا با استقبال فراوانی مواجه شده […]

Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
Ad