تریبون هنر: چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر در حال برگزاری است. داوران این دوره، ترکیبی از چهره های برجسته تئاتر هستند که در شاخه های مختلف این هنر، از جایگاه و پیشینه قابل اعتنایی برخوردارند.

ترکیب امسال داوران، در نگاه نخست نشان از نوعی تعادل میان تجربه، تنوع، و تخصص دارد؛ گویی دبیرخانه جشنواره کوشیده است ضمن حفظ وزن حرفه‌ای داوری، چهره‌هایی از نسل‌ها و گرایش‌های مختلف را نیز گرد هم آورد تا تئاتر فجر، تصویری جامع‌تر از تنوع تئاتر ایران ارائه دهد.
حسین مسافرآستانه از افراد با تجربه تئاتر است که خود هم در قامت مدیر مرکز هنرهای نمایشی و هم در قامت دبیر جشنواره تئاتر فجر حضور پر رنگی داشته است و این بار در جایگاه ریاست هیئت داوران بخش های مختلف جشنواره نقش بسزایی دارد؛ هرچند برخی حضور مستمر او در رویدادهای مختلف تئاتری امری تکراری می پندارند اما از این منظر هم می توان نگاه کرد که حضور افراد با تجربه ای چون او کمک شایانی به برگزار کنندگان جشنواره است، آن هم جشنواره ای که در دل معاونت هنری برگزار می شود که در سال جاری بسیار ملتهب و پر تنش بوده است.
داوران بخش تئاتر صحنه‌ای؛ تلفیق تجربه و اعتبار

در بخش«تئاتر صحنه‌ای، حضور چهره‌هایی چون فریبا کوثری، حسین مسافرآستانه، حسین کیانی، رضا مهدی‌زاده و امیرکاوه آهنین‌جان، ترکیب متناسبی است؛ چراکه اگر بخواهیم به تفکیک این اسامی نگاه کنیم کوثری به عنوان تنها عضو زن داوری این بخش نه تنها در گذشته حضور پر رنگ در تئاتر داشته است بلکه در سال های اخیر نیز سعی کرده خودش را به تئاتر دوباره نزدیک کند؛ کما اینکه شاید بهتر از جامعه هنرمندان زن تئاتر ایران نماینده دیگری هم در کنار او در این بخش حضور می‌داشت.

ایرج راد، به ‌عنوان یکی از پیشکسوتان شاخص تئاتر، سینما و تلویزیون ایران، وزنه‌ای تعیین‌کننده در این هیئت داوران به‌شمار می‌رود. سابقه طولانی او در بازیگری، مدیریت صنفی (ریاست خانه تئاتر) و حضور مؤثر در دوره‌های مختلف تئاتر پس از انقلاب، سبب می‌شود نگاه او به آثار نمایشی، نگاهی جامع و چندبعدی باشد؛ نگاهی که هم به کیفیت هنری توجه دارد و هم به شأن حرفه‌ای گروه‌های نمایشی. حضور راد می‌تواند ضمانت اخلاقی و صنفی داوری‌ها تلقی شود.

حسین کیانی، بی شک یکی از کارگردانان و نمایشنامه نویسان جریان ساز تئاتر ایران است که هرچند این روزها با بازی در سریال «بامداد خمار» نیز برای مخاطبان و هنرمندان شناخته می شود، هرچند به نظر می رسد بخش سخت گیرانه داوری جشنواره امسال به ویژه در امر نمایشنامه نویسی و کارگردانی برای گروه ها حضور کیانی باشد، چراکه او هم نگاه آکادمیک ویژه ای دارد و هم خودش به صورت مستمر نمایش های شاخصی را روی صحنه برده است.

امیرکاوه آهنین‌جان، دیگر داور جشنواره که شاید در نگاه اول از منظر بازیگری او را بشناسیم و ارزیابی کنیم، اما واقعیت امر این است که او همواره در جریان تئاتر ایران با نگاهی روزآمد فعالیت کرده است و تجربه کار با کارگردانان نسل نو و گذشته تئاتر را دارد که به نحوی پلی میان دو نسل است.

رضا مهدی زاده، طراح صحنه ای که هر بار مخاطبان را با آثارش غافلگیر می کند و به نظر می رسد حضور او هم برای کارگردانان شرایط دشواری را حاصل می کند، چراکه او اگر به رزومه کاری او نگاه کنیم تقریبا در دو دهه اخیر چه به عنوان داور و مهم تر از آن به عنوان هنرمند در جشنواره حضور داشته است و به طور کامل با فرآیند اثر جشنواره ای آشنا است.

خیابانی و مردمی؛ داورانی نزدیک به مخاطب
بخش تئاتر خیابانی همیشه در جشنواره فجر فرصتی بوده تا تئاتر مستقیماً با مردم سخن بگوید. داوران این بخش پریسا مقتدی، امیرحسین شفیعی، رامین راستاد، مجید امرایی و سامان خلیلیان از شناخته‌شده‌ترین نام‌های حوزه بازیگری و تئاتر خیابانی هستند که حضورشان در تئاتر پیوندی عمیق با تئاتر خیابانی داشته است.

ایران من؛ بازخوانی هویت در قالب نمایش
بخش ایران من، به عنوان بخشی که به صورت ویژه به موضوع جنگ تحمیلی ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی، دفاع مقدس و مقاومت می پردازد با حضور ترکیب خوبی از داوران هویت بهتری یافته است.علیرضا استادی، ابوالفضل همراه، فرهاد بشارتی، وحید لک و کرامت رودساز ترکیب هیئت داوران این بخش هستند که بستری برای بازنمایی آنچه دبیرخانه جشنواره مدنظر هستند را دارا هستند. این ترکیب، از مرکز تا پیرامون، از تجربه شهری تا ریشه‌های بومی را پوشش می‌دهد و می‌تواند داوری‌هایی مبتنی بر هویت، اصالت و خلاقیت اقلیمی برپایه استقلال و مقاومت ایران عزیز را رقم بزنند.

فراگیر و نوآور؛ در مسیر گسترش تئاتر
هنرمندان فعال در بخش فراگیر جشنواره‌ در بخش استانی و منطقه‌ای به رقابت پرداخته‌اند و برگزیدگان این بخش‌ها در بخش فرگیر جشنواره حضور پیدا کرده اند و البته ترکیب قدرتمند داوران این بخش که باید به آن ترکیب استادان داوری را لقب داد متشکل از قطب‌الدین صادقی، شهرام زرگر و شهرام کرمی است که نشان می دهد دبیرخانه جشنواره با این ترکیب بیش از آنکه بخواهد داورانی را در مقابل گروه ها بنشاند به دنبال معلمانی بوده است تا فرصتی برابر برای باور حاضران در این بخش ایحاد کند، چراکه این داوران با نگاه خاص و آکادمیکی که دارند می‌توانند کیفیت هنری را در کنار شرایط خاص گروه‌ها در نظر بگیرند.

فجر پلاس و دیگرگونه‌های اجرایی؛ پذیرش نوآوری
دو بخش تازه‌تر جشنواره یعنی «فجر پلاس» و «دیگرگونه‌های اجرایی» بیانگر تغییر زبان تئاتر امروزند؛ جایی که مرز میان صحنه، تصویر و تکنولوژی کم‌رنگ شده است.
در فجر پلاس، حضور مریم کاظمی، محمد حاتمی و آرش دادگر نشان‌دهنده حضوران داورانی است که هنرمندان نسل میان‌سال تئاتر مدرن ایران هستند؛ کسانی که هم تجربه کار آموزشی و هم جسارت در تجربه‌گری دارند. آنان می‌توانند راهگشا باشند برای نسل جوانی که با فرم‌های تازه و روایت‌های غیردراماتیک کار می‌کنند.

در بخش «دیگرگونه‌های اجرایی» نیز ترکیب فرشاد یاری، مهرداد کوروش‌نیا و مجید رحمتی حاوی پیامی روشن است: جشنواره برای نگاه‌های متفاوت ارزش قائل است. هر سه از کارگردانان و پژوهشگران جسوری‌اند که در کار خود مرزهای بین تئاتر، هنرهای تجسمی و پرفورمنس را جابه‌جا کرده‌اند. این بخش، پویاترین چهره تئاتر فجر را نمایندگی می‌کند.

تئاتر فجر در جست‌وجوی گفت‌وگو
مرور فهرست داوران امسال نشان می‌دهد دبیرخانه جشنواره کوشیده است از تمرکز صرف بر نام‌های تکراری و مدیران رسمی فاصله بگیرد و چیدمانی ارائه دهد که در آن صدای نسل‌ها و سلیقه‌های گوناگون به گوش برسد.
ترکیب داوران تئاتر فجر ۴۴ را می‌توان نشانه‌ای از بلوغ نهادی تئاتر ایران دانست؛ جایی که داوری صرفاً به سن یا شهرت وابسته نیست، بلکه به تخصص، تنوع و نگاه به آینده متکی است. حضور چهره‌های بازیگر، کارگردان، مدرس، و حتی مدیر فرهنگی در کنار هم، نویدبخش داوری‌هایی منصفانه‌تر، عمیق‌تر و متکی بر فهم چندلایه از هنر نمایش است.

اگر جشنواره در سطح اجرا و سازمان‌دهی نیز بتواند همان رویکرد تعادلی و اندیشمندانه را دنبال کند که در ترکیب داورانش دیده می‌شود، می‌توان امیدوار بود تئاتر فجر ۱۴۰۴ نه‌تنها یادآور میراث گذشته، بلکه نماینده تئاتر ایرانی در افقی جهانی‌تر باشد؛ تئاتری که اهل گفت‌وگوست، اهل تفاوت و باور به قدرت صحنه برای وحدت جامعه است.

در صفحه اینستاگرام تریبون هنر با ما همراه باشید

تاریخ انتشار :۵ بهمن ۱۴۰۴

معاون هنری در افتتاحیه سمینار تئاتر فجر مطرح کرد:

مهدی شفیعی (معاون هنری): بی‌توجهی به پژوهش، ما را دچار تکرار می‌کند

گزارشی از سومین روز جشنواره تئاتر فجر